- ارتباط گرم و پاسخگو با والدین و احساس امنیت و ثبات در محیط زندگی
- بازی آزاد و فعال، صبحت کردن و کتاب خواندن
- فرصت کشف محیط
- خواب کافی و تغذیه مناسب
بررسی رشد کودک (12 تا 15 ماه)
رشد جسمی
در این بازه، سرعت رشد جسمی نسبت به سال اول زندگی کمی کمتر میشود، اما همچنان روند رشد قد، وزن و دور سر باید بهطور منظم در ویزیتهای کودک بررسی شود.
در این سن معمولاً:
- قد و وزن بهتدریج افزایش مییابد.
- عضلات پا و تنه قویتر میشوند.
- تعادل کودک بهتر میشود.
- دندانهای بیشتری رویش پیدا میکنند و توانایی جویدن افزایش مییابد.
به جای مقایسه کودک با همسالان، مهمتر از همه روند رشد او روی نمودار رشد است. اگر کودک بهطور مداوم در مسیر طبیعی رشد خود پیش برود، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.
رشد حرکتی درشت کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
یکی از هیجانانگیزترین اتفاقات این دوره، مستقل شدن کودک در حرکت است. بسیاری از کودکان در ۱۲ تا ۱۵ ماهگی اولین قدمهای خود را برمیدارند یا با اطمینان بیشتری راه میروند. البته زمان شروع راه رفتن در کودکان متفاوت است و تا ۱۵ ماهگی همچنان میتواند در محدوده طبیعی باشد.
با قویتر شدن عضلات پا و بهتر شدن تعادل، کودک دیگر فقط برای جابهجایی حرکت نمیکند؛ او راه میرود تا محیط را کشف کند، به اسباببازی مورد علاقهاش برسد یا شما را دنبال کند.
کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهه معمولاً چه کارهایی انجام میدهد؟
* چند قدم مستقل راه میرود یا راه رفتن را تمرین میکند.
* بدون کمک برای چند ثانیه میایستد.
* از حالت نشسته بهراحتی بلند میشود.
* برای برداشتن وسیله از روی زمین خم میشود و دوباره تعادلش را حفظ میکند.
* کنار مبل یا دیوار حرکت میکند (اگر هنوز مستقل راه نرفته باشد).
* وسایل را هنگام راه رفتن با خود حمل میکند.
نکته والدین: بعضی کودکان ابتدا با دستهای باز و پاهای کمی از هم فاصلهدار راه میروند. این حالت طبیعی است و با افزایش تعادل بهتدریج اصلاح میشود.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* هر روز زمانی را برای بازی روی زمین اختصاص دهید.
* اجازه دهید کودک با پای برهنه روی سطوح ایمن خانه راه برود.
* توپ را به سمت او بغلتانید تا برای گرفتن آن حرکت کند.
* اسباببازیها را کمی دورتر قرار دهید تا برای رسیدن به آنها قدم بردارد.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
اگر تا پایان ۱۵ ماهگی کودک:
* هنوز برای ایستادن به کمک کامل نیاز دارد.
* هیچ تلاشی برای راه رفتن نشان نمیدهد.
* فقط از یک سمت بدن استفاده میکند یا حرکاتش نامتقارن است.
رشد حرکتی ظریف کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
در ۱۲ تا ۱۵ ماهگی، کنترل کودک روی دستها و انگشتانش بیشتر میشود. او دیگر فقط اشیا را برنمیدارد، بلکه سعی میکند از آنها هدفمند استفاده کند؛ مثلاً با قاشق غذا بخورد، صفحات کتاب را ورق بزند یا روی کاغذ خط بکشد. این مهارتها پایه استقلال و یادگیریهای بعدی مانند نقاشی و نوشتن هستند.
کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهه معمولاً چه کارهایی انجام میدهد؟
* با انگشت شست و اشاره اشیای کوچک را برمیدارد.
* با مداد شمعی چند خط روی کاغذ میکشد.
* برجی با ۲ مکعب میسازد.
* صفحات ضخیم کتاب را ورق میزند.
* تلاش میکند با قاشق یا چنگال کودک غذا بخورد.
* اشیا را داخل ظرف میگذارد و دوباره بیرون میآورد.
نکته والدین: در این سن، ریختن غذا یا افتادن قاشق طبیعی است. هدف، کامل غذا خوردن نیست؛ بلکه تمرین هماهنگی دست و چشم است.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* مداد شمعی ضخیم و کاغذ در اختیار کودک قرار دهید.
* با مکعبهای بزرگ برج بسازید.
* اجازه دهید خودش با قاشق غذا بخورد.
* کتابهای مقوایی با صفحات ضخیم برایش تهیه کنید.
* بازیهای «داخل گذاشتن و بیرون آوردن» را انجام دهید.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
اگر تا ۱۵ ماهگی کودک:
* از یک دست بهطور غیرعادی بیشتر استفاده میکند.
* نمیتواند اشیا را بهخوبی بگیرد.
* علاقهای به استفاده از دستها در بازی ندارد.
* مهارتهایی را که قبلاً داشته، از دست داده است.
رشد شناختی کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
در این سن، کودک با کنجکاوی فراوان محیط اطرافش را کشف میکند. او از طریق لمس کردن، امتحان کردن و تکرار، یاد میگیرد که اشیا چگونه کار میکنند و بین رفتارها و پیامدهای آنها ارتباط برقرار میکند.
کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهه معمولاً چه چیزهایی یاد میگیرد؟
* اشیای پنهان را جستوجو میکند.
* رفتار بزرگسالان را تقلید میکند.
* کاربرد بعضی وسایل مانند قاشق یا شانه را میشناسد.
* با اشاره، خواستههایش را نشان میدهد.
* دستورهای ساده مانند «توپ را بده» را بهتر درک میکند.
* برای رسیدن به اسباببازی، راهحلهای ساده پیدا میکند.
نکته والدین: اگر کودک یک وسیله را بارها روی زمین میاندازد، معمولاً در حال یادگیری مفهوم «علت و معلول» است، نه اینکه بخواهد شما را اذیت کند.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* کتابهای تصویری را با هم نگاه کنید.
* نام اشیا را تکرار کنید.
* اجازه دهید وسایل بیخطر را بررسی و کشف کند.
* بازیهایی مانند قایم کردن اسباببازی انجام دهید.
* فرصت دهید قبل از کمک گرفتن، خودش برای حل یک مشکل تلاش کند.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
اگر کودک:
* به محیط اطراف کنجکاوی نشان نمیدهد.
* هیچ تقلیدی از رفتار دیگران ندارد.
* اشیای پنهان را جستوجو نمیکند.
* دستورهای بسیار ساده را متوجه نمیشود.
رشد شناختی کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
در این سن، کودک با کنجکاوی فراوان محیط اطرافش را کشف میکند. او از طریق لمس کردن، امتحان کردن و تکرار، یاد میگیرد که اشیا چگونه کار میکنند و بین رفتارها و پیامدهای آنها ارتباط برقرار میکند.
کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهه معمولاً چه چیزهایی یاد میگیرد؟
* اشیای پنهان را جستوجو میکند.
* رفتار بزرگسالان را تقلید میکند.
* کاربرد بعضی وسایل مانند قاشق یا شانه را میشناسد.
* با اشاره، خواستههایش را نشان میدهد.
* دستورهای ساده مانند «توپ را بده» را بهتر درک میکند.
* برای رسیدن به اسباببازی، راهحلهای ساده پیدا میکند.
نکته والدین: اگر کودک یک وسیله را بارها روی زمین میاندازد، معمولاً در حال یادگیری مفهوم «علت و معلول» است، نه اینکه بخواهد شما را اذیت کند.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* کتابهای تصویری را با هم نگاه کنید.
* نام اشیا را تکرار کنید.
* اجازه دهید وسایل بیخطر را بررسی و کشف کند.
* بازیهایی مانند قایم کردن اسباببازی انجام دهید.
* فرصت دهید قبل از کمک گرفتن، خودش برای حل یک مشکل تلاش کند.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
اگر کودک:
* به محیط اطراف کنجکاوی نشان نمیدهد.
* هیچ تقلیدی از رفتار دیگران ندارد.
* اشیای پنهان را جستوجو نمیکند.
* دستورهای بسیار ساده را متوجه نمیشود.
مهارتهای اجرایی مغز کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
شاید نام «مهارتهای اجرایی» کمی تخصصی به نظر برسد، اما این مهارتها پایه بسیاری از تواناییهای آینده کودک هستند؛ از تمرکز و یادگیری گرفته تا کنترل هیجان و حل مسئله. در ۱۲ تا ۱۵ ماهگی این تواناییها تازه در حال شکلگیری هستند.
در این سن چه تغییراتی رخ میدهد؟
کودک:
* چند دقیقه روی یک بازی تمرکز میکند.
* دستورهای ساده را به خاطر میسپارد.
* برای رسیدن به یک اسباببازی راههای مختلف را امتحان میکند.
* اتفاقهای تکراری روزانه را پیشبینی میکند.
* بین دو وسیله مورد علاقه یکی را انتخاب میکند.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* بازیهای ساده مثل قایم کردن اسباببازی انجام دهید.
* از کودک بخواهید وسیلهای را برایتان بیاورد.
* بین دو لباس یا دو میانوعده حق انتخاب بدهید.
* هنگام بازی، اجازه دهید خودش راهحل پیدا کند.
رشد زبان کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
رشد زبان در این دوره معمولاً با سرعت بیشتری ادامه پیدا میکند. کودک علاوه بر درک بهتر صحبتهای اطرافیان، کمکم از کلمات برای بیان خواستههایش استفاده میکند.
کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهه معمولاً چه تواناییهایی دارد؟
* ۳ تا ۱۰ کلمه معنیدار میگوید.
* نام افراد یا وسایل آشنا را میشناسد.
* به درخواستهای ساده مانند «توپ را بده» پاسخ میدهد.
* با اشاره، تکان دادن سر یا صداها ارتباط برقرار میکند.
* سعی میکند کلمات جدید را تقلید کند.
چگونه زبان کودک را تقویت کنیم؟
* هنگام انجام کارهای روزانه با او صحبت کنید.
* برایش کتاب تصویری بخوانید.
* نام اشیا را بارها تکرار کنید.
* به جای حدس زدن خواستهاش، او را تشویق کنید با اشاره یا کلمه آن را بیان کند.
رشد اجتماعی کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
در این سن، کودک بیش از قبل به حضور دیگران علاقه نشان میدهد و از تعامل با والدین و اعضای خانواده لذت میبرد. او رفتار دیگران را با دقت مشاهده میکند و از طریق تقلید، مهارتهای اجتماعی را یاد میگیرد.
معمولاً چه رفتارهایی دیده میشود؟
* برای جلب توجه لبخند میزند یا اشاره میکند.
* بازیهایی مانند «دالی» یا «بده–بگیر» را دوست دارد.
* رفتار بزرگسالان را تقلید میکند.
* ممکن است نسبت به غریبهها محتاط باشد.
* از تشویق و توجه والدین خوشحال میشود.
چگونه این مهارت را تقویت کنیم؟
* زمانی را برای بازی دونفره اختصاص دهید.
* اجازه دهید با کودکان دیگر در محیط امن تعامل داشته باشد.
* رفتارهای مثبت مانند دست تکان دادن یا خداحافظی را تشویق کنید.
رشد هیجانی کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
کودک حالا احساساتش را واضحتر نشان میدهد. خوشحالی، ترس، ناراحتی یا هیجان را با حالت چهره، صدا و رفتار بیان میکند، اما هنوز نمیتواند احساساتش را کنترل کند.
معمولاً چه رفتارهایی دیده میشود؟
* از موفق شدن در انجام یک کار خوشحال میشود.
* هنگام جدا شدن از والدین ممکن است گریه کند.
* گاهی در برابر محدودیتها اعتراض میکند.
* برای آرام شدن به آغوش یا حضور مراقب نیاز دارد.
چگونه کمک کنیم؟
* احساسات کودک را نامگذاری کنید؛ مثلاً «میبینم ناراحت شدی».
* هنگام ناراحتی کنارش بمانید و او را آرام کنید.
* برنامه روزانه نسبتاً منظم داشته باشید.
استقلال و مراقبت از خود
۱۲ تا ۱۵ ماهگی، شروع علاقه کودک به انجام کارها بدون کمک دیگران است.
او ممکن است:
* بخواهد خودش غذا بخورد.
* در لباس پوشیدن همکاری کند.
* لیوانش را بردارد.
* برای شستن دستها دستش را جلو بیاورد.
* اسباببازیهایش را جمع کند (با کمک شما).
بهتر است فرصت تمرین را از او نگیرید، حتی اگر انجام کارها کمی بیشتر طول بکشد.
خواب کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
بیشتر کودکان در این سن به ۱۱ تا ۱۴ ساعت خواب در شبانهروز نیاز دارند؛ شامل خواب شب و یک یا دو چرت روزانه.
برای خواب بهتر:
* ساعت خواب ثابتی داشته باشید.
* قبل از خواب کتاب بخوانید یا لالایی بخوانید.
* از بازیهای پرهیجان و صفحهنمایش قبل از خواب خودداری کنید.
تغذیه کودک ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
اکنون کودک میتواند بیشتر غذاهای سالم خانواده را، با بافت مناسب، بخورد.
برنامه کلی
* ۳ وعده اصلی
* ۲ میانوعده سالم
* آب در طول روز
* شیر مادر یا شیر مناسب سن، طبق توصیه پزشک
غذاهای متنوع شامل سبزیجات، میوه، غلات، لبنیات، گوشت، تخممرغ و حبوبات را بهتدریج در برنامه غذایی قرار دهید.
بازی و فعالیتهای مناسب
بهترین بازیهای این سن:
* مکعبسازی
* توپبازی
* کتاب تصویری
* بازی با عروسک
* جورچینهای ساده
* نقاشی با مداد شمعی
* بازیهای تقلیدی
* پنهان کردن اسباببازی
هدف از بازی در این سن، آموزش نیست؛ بلکه تجربه، کشف و لذت بردن است.
اسباببازی مناسب
اسباببازیهای مناسب ۱۲ تا ۱۵ ماهگی:
* مکعبهای بزرگ
* توپ نرم
* کتاب پارچهای یا مقوایی
* لیوانهای تودرتو
* پازل دستهدار ساده
* عروسک
* اسباببازی هلدادنی
نیازی به اسباببازیهای پرنور و پرصدا نیست؛ اسباببازیهای ساده معمولاً فرصت بیشتری برای خلاقیت و یادگیری فراهم میکنند



